Geschiedenis · 5 minuten leestijd

Wie aan New York denkt, denkt aan wolkenkrabbers, gele taxi's en hotdogs. Toch was het icoon van de stad ooit een heel ander: de oester. Toen Henry Hudson in 1609 de baai binnenvoer, lag onder het wateroppervlak 220.000 hectare aan oesterbanken — bijna de helft van alle oesters ter wereld. New York was niet The Big Apple, maar The Big Oyster.

Een stad gebouwd op oesterschelpen

Oesters vormden letterlijk het fundament van de stad. Ze waren het goedkope volksvoedsel voor arm én rijk, en de schelpen waren net zo nuttig: vermalen tot mortel voor gebouwen als Trinity Church, en als plaveisel voor straten. Pearl Street dankt zijn naam aan de parelachtige glans van de geplette oesterschelpen die er lagen.

Aan die overvloed kwam een eind. Begin jaren 1900 haalden New Yorkers jaarlijks meer dan een miljard oesters uit het water, terwijl de stad dagelijks miljoenen liters ongezuiverd rioolwater en industrieel afval in de haven loosde. Het water raakte zo vervuild dat oesters ziektes als tyfus gingen overdragen. In 1927 sloot de laatste oesterbank om gezondheidsredenen.

Orkaan Sandy als wake-upcall

Decennialang lagen de riffen er verlaten bij — met een verborgen prijskaartje. Oesterbanken werken in de natuur als levende golfbrekers die de kust beschermen. Toen orkaan Sandy in 2012 over New York raasde en de stad verwoestende overstromingen bezorgde, werd duidelijk hoe kwetsbaar de kust zonder die natuurlijke beschermlaag was geworden.

Het Billion Oyster Project

Zo ontstond een ambitieus plan: het Billion Oyster Project, met als doel één miljard levende oesters terug in de New Yorkse wateren tegen 2035. De aanpak is circulair: visrestaurants — 75 deden er mee in 2023 — doneren hun lege oesterschelpen in plaats van ze weg te gooien. Er is al ruim 1,1 miljoen kilo schelpen ingezameld. Schoongemaakt vormen ze de basis waarop nieuwe oesterlarven (het broed) zich hechten tot nieuwe riffen.

Het werk gebeurt grotendeels door de stad zelf: sinds de start in 2014 staken 19.000 vrijwilligers de handen uit de mouwen, en alleen al in 2023 deden ruim 9.000 New Yorkse schoolkinderen mee via educatieprogramma's en veldwerk. Het project kreeg zelfs bezoek van cellist Yo-Yo Ma en prins William.

De eerste successen

Sinds 2014 zijn 122 miljoen oesters teruggebracht in het havengebied en is bijna 8 hectare oesterrif hersteld, waaronder het Soundview Reef (22 miljoen oesters) en een rif bij de Tappan Zee-brug. De nieuwe bewoners verrichten wonderen: één volwassen oester filtert tot bijna 190 liter zeewater per dag, en tussen de riffen keren krabben, vissen en ander zeeleven terug.

Opeten kan voorlopig niet — daarvoor is het water nog te vervuild. Maar het Billion Oyster Project bewijst iets groters: menselijke schade valt terug te draaien. De bescheiden oester krijgt zijn historische thuis terug, als levende waterzuiveraar én kustbeschermer.

Meer verhalen over de oester als stille held? Schrijf je in voor Parels voor onderweg — dan hoor je waar het pad verder gaat.